Varis hastalığı, toplardamarların genişlemesi, kıvrımlı hale gelmesi ve cilt altında belirginleşmesi durumudur. En sık bacaklarda görülür. Toplardamarların görevi, kirli kanı yerçekimine karşı kalbe geri taşımaktır. Damar içindeki kapakçıklar kanın geriye kaçmasını önler. Bu kapakçıklar bozulduğunda kan bacaklarda göllenir ve damarlar genişler. Bu duruma varis denir.
Neden Oluşur?
Varisin en önemli nedeni damar kapakçıklarının yetersizliğidir. Genetik yatkınlık önemli bir faktördür. Uzun süre ayakta kalmak, hareketsiz yaşam, obezite, gebelik, ileri yaş ve kadın cinsiyet risk faktörleri arasındadır. Hormonal değişiklikler de etkili olabilir.
Nasıl Belirti Verir?
Başlangıçta sadece cilt altında mavi-mor damarların belirginleşmesi görülebilir. Zamanla bacaklarda ağırlık hissi, dolgunluk, yanma, gece krampları ve şişlik oluşabilir. Gün sonunda şikayetler artar. İleri evrede ciltte renk değişikliği, kalınlaşma ve yara oluşabilir.
Kılcal Varisler
Kılcal varisler ince kırmızı veya mor damar görünümündedir. Daha çok kozmetik sorun oluşturur. Genellikle ciddi dolaşım bozukluğu yaratmaz ancak estetik açıdan rahatsız edici olabilir.
Büyük Varisler
Cilt altında kabarık ve kıvrımlı damarlar şeklinde görülür. Bu tip varislerde genellikle ana toplardamarlarda kapak yetmezliği vardır. Tedavi edilmezse kronik venöz yetmezliğe ilerleyebilir.
Kronik Venöz Yetmezlik
Varis ilerlediğinde bacakta sürekli şişlik, ciltte koyulaşma ve iyileşmeyen yaralar gelişebilir. Özellikle ayak bileği çevresinde açılan yaralara venöz ülser denir. Bu durum yaşam kalitesini ciddi şekilde etkiler.
Tanı nasıl konulur?
Tanı muayene ve doppler ultrason ile konur. Doppler inceleme ile hangi damarda kapak yetmezliği olduğu ve kanın geri kaçış derecesi belirlenir. Tedavi planı buna göre yapılır.
İlaç ve Koruyucu Tedavi
Erken dönemde yaşam tarzı düzenlemeleri önemlidir. Uzun süre ayakta kalmaktan kaçınılmalı, düzenli yürüyüş yapılmalı ve kilo kontrolü sağlanmalıdır. Bacakları gün içinde dinlendirmek ve yukarı kaldırmak faydalıdır. Varis çorapları kanın yukarı doğru akışını destekler. Bazı ilaçlar şikayetleri azaltabilir ancak varisi ortadan kaldırmaz.
Skleroterapi
Küçük ve orta boy varislerde uygulanabilir. İnce bir iğne ile damar içine özel bir ilaç verilir. Bu ilaç damar duvarını yapıştırır ve zamanla damar kaybolur. Genellikle kılcal ve küçük varislerde tercih edilir.
Kapalı (Endovenöz) Tedavi Yöntemleri
Günümüzde büyük varislerin tedavisinde en sık kapalı yöntemler kullanılmaktadır. Lazer veya radyofrekans yöntemi ile sorunlu damar içeriden ısı ile kapatılır. İşlem genellikle lokal anestezi altında yapılır. Kesi küçüktür ve hasta aynı gün yürüyebilir.
Yapıştırıcı yöntemi olarak bilinen özel medikal yapıştırıcılar da bazı hastalarda kullanılabilir. Bu yöntemde damar içine biyolojik yapıştırıcı verilerek damar kapatılır.
Kapalı yöntemlerin avantajı daha az ağrı, daha hızlı iyileşme ve daha iyi kozmetik sonuçtur.
Açık Cerrahi Tedavi
İleri ve büyük varislerde klasik cerrahi yöntem uygulanabilir. Bu yöntemde sorunlu damar bağlanır ve çıkarılır. Günümüzde kapalı yöntemler yaygınlaştığı için açık cerrahi daha az tercih edilmektedir. Ancak bazı anatomik durumlarda gerekli olabilir.
Komplikasyonlar
Varis tedavi edilmezse yüzeyel damar iltihabı gelişebilir. Nadiren pıhtı oluşabilir. İleri evrede venöz ülser gelişmesi ciddi bir sorundur. Erken tedavi ile bu komplikasyonlar önlenebilir.
Hamilelik ve Varis
Gebelikte hormonların etkisi ve artan karın basıncı nedeniyle varisler sık görülür. Çoğu doğum sonrası gerileyebilir. Bu dönemde varis çorabı ve bacak egzersizleri önerilir.
Korunma
Düzenli yürüyüş yapmak, ideal kiloyu korumak ve uzun süre hareketsiz kalmamak önemlidir. Masa başı çalışanlar belirli aralıklarla kalkıp hareket etmelidir. Uzun süre ayakta çalışanlar gün sonunda bacaklarını dinlendirmelidir.
Sonuç
Varis hastalığı yaygın görülen ancak çoğu zaman kontrol altına alınabilen bir damar sorunudur. Erken dönemde yaşam tarzı düzenlemeleri ve basit tedaviler yeterli olabilir. İleri vakalarda kapalı veya cerrahi yöntemlerle etkili sonuçlar elde edilir. Uygun tedavi ile hem estetik hem de sağlık açısından önemli iyileşme sağlanabilir.