Diyabetik ayak, şeker hastalığı olan kişilerde ayakta yara açılması, enfeksiyon gelişmesi ve ileri durumlarda doku kaybı ortaya çıkması durumudur. Diyabet uzun süre kontrolsüz kaldığında hem sinirleri hem de damarları etkiler. Bu iki sorun bir araya geldiğinde ayakta küçük bir yara bile ciddi bir probleme dönüşebilir.
Neden Oluşur?
Diyabetik ayak gelişiminde üç temel faktör rol oynar. Birincisi sinir hasarıdır. Diyabet sinirleri etkilediğinde ayakta his kaybı oluşur. Hasta ayağındaki küçük bir kesiyi, yanığı veya baskıyı fark etmeyebilir. İkincisi damar hastalığıdır. Diyabet damar sertliğini hızlandırır ve ayaklara giden kan akımını azaltır. Yeterli kan gitmeyince yara iyileşmesi zorlaşır. Üçüncüsü enfeksiyondur. Kan şekeri yüksek olan kişilerde enfeksiyon riski artar ve bağışıklık sistemi zayıflar.
Nasıl Başlar?
Genellikle küçük bir nasır, ayakkabı vurması, tırnak batması veya küçük bir kesik ile başlar. Hasta his kaybı nedeniyle bunu fark etmeyebilir. Yara zamanla büyür, enfekte olur ve derin dokulara ilerleyebilir. İleri vakalarda kemik enfeksiyonu gelişebilir.
Belirtileri neler?
Ayakta iyileşmeyen yara, kızarıklık, şişlik, kötü koku, akıntı ve ağrı görülebilir. Ancak sinir hasarı olan hastalarda ağrı olmayabilir. Ayakta renk değişikliği, morarma veya siyahlaşma kan dolaşımının ciddi şekilde bozulduğunu gösterebilir.
Tanı
Tanı klinik muayene ile konur. Damar dolaşımı doppler ultrason ile değerlendirilir. Gerekirse tomografi anjiyografi yapılır. Enfeksiyon şüphesinde kan testleri ve yara kültürü alınır. Kemik tutulumu varsa röntgen veya MR gerekebilir.
Tedavinin Temel İlkeleri
Diyabetik ayak tedavisi çok yönlüdür. Kan şekerinin sıkı kontrolü şarttır. Yara bakımı düzenli yapılmalıdır. Enfeksiyon varsa uygun antibiyotik başlanır. Ayağa binen basınç azaltılmalıdır. Gerekirse özel ayakkabı veya yük boşaltıcı cihazlar kullanılır.
Yara Bakımı
Yaranın ölü dokuları temizlenir. Buna debridman denir. Temiz bir yara iyileşmeye daha yatkındır. Düzenli pansuman yapılır. Gerekirse vakum destekli yara tedavisi uygulanabilir. Amaç enfeksiyonu kontrol altına almak ve sağlıklı doku oluşumunu sağlamaktır.
Damar Tedavisi
Eğer ayağa giden kan akımı yetersizse damar açıcı girişimler gerekir. Kapalı yöntemle balon ve stent uygulanabilir. Uygun olmayan durumlarda bypass ameliyatı yapılabilir. Yeterli kan akımı sağlanmadan yara iyileşmesi zorlaşır. Bu nedenle damar değerlendirmesi çok önemlidir.
Cerrahi Müdahale
İleri enfeksiyon durumunda apsenin boşaltılması veya enfekte dokunun çıkarılması gerekebilir. Kemik enfeksiyonu varsa ilgili kemik bölümü temizlenir. Amaç ayağı mümkün olduğunca korumaktır. Ancak tüm çabalara rağmen bazı ileri vakalarda ampütasyon yani uzvun bir kısmının kesilmesi gerekebilir.
Ampütasyon
Ampütasyon son çare olarak düşünülür. Hayatı tehdit eden yaygın enfeksiyon veya kontrol edilemeyen doku kaybı varsa uygulanır. Erken ve uygun tedavi ile çoğu vakada ampütasyon önlenebilir.
Korunma
Diyabetik ayakta en önemli konu korunmadır. Hastalar her gün ayaklarını kontrol etmelidir. Çıplak ayakla yürümemelidir. Uygun ve rahat ayakkabı giymelidir. Tırnak kesimi dikkatli yapılmalıdır. Kan şekeri düzenli kontrol edilmelidir. Küçük bir yara bile ihmal edilmemelidir.
Multidisipliner Yaklaşım
Diyabetik ayak tedavisi tek bir branşın işi değildir. Endokrinoloji, kalp ve damar cerrahisi, enfeksiyon hastalıkları, ortopedi ve yara bakım ekipleri birlikte çalışmalıdır. Bu ekip yaklaşımı başarı oranını artırır.
Sonuç
Diyabetik ayak ciddi ancak büyük ölçüde önlenebilir bir sorundur. Erken tanı, iyi kan şekeri kontrolü, düzenli ayak bakımı ve zamanında yapılan damar müdahaleleri ile uzuv kaybı büyük ölçüde önlenebilir. Küçük bir yara bile ciddiye alınmalı ve gecikmeden doktora başvurulmalıdır. Doğru ve zamanında tedavi ile hem ayak hem de yaşam kalitesi korunabilir.