Bacak atar damarının tıkanması, bacaklara kan taşıyan atardamarların daralması veya tamamen kapanması durumudur. Bu hastalık tıpta periferik arter hastalığı olarak adlandırılır. En sık nedeni damar sertliğidir. Damarın iç yüzeyinde kolesterol ve kireç birikir, zamanla damar lümeni daralır ve kan akımı azalır.
Neden Oluşur?
En önemli neden ateroskleroz yani damar sertliğidir. Sigara kullanımı en güçlü risk faktörüdür. Yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol, ileri yaş ve genetik yatkınlık da önemli rol oynar. Kalp damar hastalığı olan kişilerde bacak damar hastalığı görülme ihtimali yüksektir.
Nasıl Belirti Verir?
En sık belirti yürümekle ortaya çıkan bacak ağrısıdır. Hasta belirli bir mesafe yürüdükten sonra baldırında ağrı hisseder ve durmak zorunda kalır. Dinlenince ağrı geçer. Buna aralıklı topallama denir. Hastalık ilerledikçe ağrı dinlenirken de ortaya çıkabilir. Gece ayakta ağrı olabilir ve hasta ayağını yataktan sarkıtmak zorunda kalabilir. İleri evrede ayakta yara açılabilir ve iyileşmeyebilir.
Ani Tıkanmanın bulguları nelerdir?
Bazı durumlarda damar ani olarak pıhtı ile tıkanabilir. Buna akut damar tıkanması denir. Ani başlayan şiddetli ağrı, soğukluk, solukluk, uyuşma ve hareket kaybı görülür. Bu durum acildir ve saatler içinde müdahale edilmezse doku kaybı gelişebilir.
Tanı nasıl konulur?
Tanı genellikle muayene ve doppler ultrason ile konur. Gerekirse tomografi anjiyografi veya klasik anjiyografi yapılır. Amaç tıkanıklığın yerini ve derecesini belirlemektir.
İlaç ve Yaşam Tarzı Tedavisi nedir?
Hastalığın erken döneminde sigaranın bırakılması en önemli adımdır. Düzenli yürüyüş programı damar gelişimini artırabilir. Kan sulandırıcı ilaçlar ve kolesterol düşürücüler kullanılır. Diyabet ve tansiyon kontrolü sağlanır. Ancak ileri derecede tıkanıklıkta girişimsel tedavi gerekir.
Kapalı (Endovasküler) Tedavi
Kapalı yöntem kasık damarından girilerek yapılır. Daralmış bölge balon ile genişletilir. Gerekirse stent yerleştirilir. Bu yöntem minimal invazivdir, genellikle lokal anestezi altında yapılır ve hastanede kalış süresi kısadır.
Bazı durumlarda özel cihazlarla damar içindeki plak veya pıhtı temizlenebilir. Buna aterektomi veya trombektomi denir. Özellikle belirli segmentlerde etkili olabilir.
Kapalı yöntemin avantajı daha az kesi, daha az ağrı ve daha hızlı iyileşmedir. Ancak uzun ve yaygın tıkanıklıklarda her zaman yeterli olmayabilir.
Açık Cerrahi Tedavi
Açık cerrahi genellikle uzun segment tıkanıklıklarda veya kapalı yöntemin başarısız olduğu durumlarda uygulanır. En sık yapılan işlem bypass ameliyatıdır. Tıkalı bölgenin ilerisine yeni bir damar yolu yapılır. Bu amaçla hastanın kendi toplardamarı veya yapay damar kullanılabilir.
Bazı durumlarda damarın içi açılarak plak temizlenir. Buna endarterektomi denir. Özellikle kasık bölgesindeki tıkanıklıklarda uygulanabilir.
Açık cerrahinin avantajı uzun segment hastalıklarda kalıcı çözüm sunmasıdır. Ancak iyileşme süresi kapalı yönteme göre daha uzundur.
Hibrit Yöntem (yarı açık yarı kapalı)
Bazı hastalarda hem açık hem kapalı yöntem birlikte uygulanabilir. Örneğin kasık bölgesinde cerrahi olarak plak temizlenirken, daha aşağıdaki segmentlere stent yerleştirilebilir. Bu yaklaşıma hibrit tedavi denir. Özellikle çok seviyeli damar hastalığında etkili bir seçenektir.
Akut Damar Tıkanmasının Tedavisi
Ani tıkanmada zaman çok önemlidir. Pıhtı cerrahi olarak çıkarılabilir veya kateter yoluyla eritici ilaç verilebilir. Amaç bacağı kurtarmaktır. Gecikme durumunda doku kaybı ve ampütasyon riski artar.
Ameliyat Sonrası Süreç
Kapalı girişim sonrası hasta genellikle kısa sürede ayağa kalkar. Açık bypass sonrası iyileşme biraz daha uzun sürer. Her iki durumda da kan sulandırıcı ilaçlar düzenli kullanılmalıdır. Yara bakımı ve düzenli kontrol önemlidir.
Riskler
Kanama, enfeksiyon, damar tekrar daralması veya tıkanması görülebilir. Diyabetli hastalarda yara iyileşmesi daha yavaş olabilir. Ancak tedavi edilmemiş ileri damar hastalığında uzuv kaybı riski çok daha yüksektir.
Korunma
Sigaranın bırakılması en önemli koruyucu adımdır. Düzenli yürüyüş damar sağlığını destekler. Sağlıklı beslenme, kilo kontrolü, kolesterol ve tansiyon takibi şarttır. Diyabet iyi kontrol edilmelidir.
Sonuç
Bacak atar damarı tıkanıklığı ciddi ancak tedavi edilebilir bir hastalıktır. Erken dönemde yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi yeterli olabilir. İleri evrede kapalı girişimler, açık cerrahi veya hibrit yöntemler uygulanabilir. Doğru zamanda yapılan müdahale ile hem ağrı giderilebilir hem de uzuv kaybı önlenebilir. Düzenli takip ve risk faktörlerinin kontrolü tedavinin ayrılmaz parçasıdır.