Aort anevrizması, vücudun en büyük atardamarı olan aortun bir bölümünde balonlaşma şeklinde genişleme oluşmasıdır. Damar duvarı zayıfladıkça genişler ve belirli bir çapa ulaştığında yırtılma riski ortaya çıkar. Aort yırtılması hayatı tehdit eden, acil müdahale gerektiren bir durumdur. Bu nedenle anevrizmalar belirli büyüklüğe ulaştığında tedavi edilir.
Aort Anevrizması Neden Oluşur?
En sık neden damar sertliği ve yüksek tansiyondur. Sigara kullanımı önemli bir risk faktörüdür. Genetik yatkınlık, bağ dokusu hastalıkları, ileri yaş ve erkek cinsiyet diğer risk faktörleridir. Bazı hastalarda ailesel geçiş görülebilir.
Anevrizmanın Yerleşim Yeri
Anevrizma göğüs aortasında, karın aortasında veya her iki bölgeyi birlikte tutan şekilde olabilir. Böbrek damarlarının altındaki anevrizmalar daha basit kabul edilirken, böbrek damarlarına yakın veya onları içeren anevrizmalar daha karmaşıktır. Beyne giden damarların çıktığı aort arkı bölgesi ise teknik olarak en zor alanlardan biridir.
Ne Zaman Müdahale Edilir?
Anevrizma belirli bir çapa ulaştığında, hızlı büyüdüğünde veya belirti verdiğinde tedavi önerilir. Küçük anevrizmalar düzenli görüntüleme ile takip edilir. Amaç, yırtılma riskinden önce güvenli şekilde müdahale etmektir.
Açık Cerrahi Tedavi
Açık cerrahide anevrizmalı damar bölgesi çıkarılır ve yerine yapay bir damar grefti dikilir. Bu greft dayanıklı sentetik bir materyaldir ve ömür boyu kalabilir. Göğüs veya karın bölgesi açılarak yapılır. Eğer anevrizma kalbe yakın bölgede ise kalp-akciğer makinesi kullanılabilir.
Açık cerrahinin en önemli avantajı uzun dönem dayanıklılığıdır. Özellikle genç hastalarda kalıcı bir çözüm sunar. Ancak büyük bir ameliyat olduğu için iyileşme süresi daha uzundur ve yoğun bakım süreci gerekebilir.
Standart Endovasküler (kapalı-anjiografik) Tedavi
Endovasküler tedavi kapalı yöntemle yapılan anevrizma onarımıdır. Kasık damarından girilerek stent-greft adı verilen özel bir yapay damar sistemi anevrizmanın içine yerleştirilir. Kan artık bu yeni kanalın içinden geçer ve anevrizma kesesi basınçtan korunur.
Karın aort anevrizmalarında bu yönteme EVAR, göğüs aort anevrizmalarında TEVAR denir. Küçük kesi ile yapılır, kan kaybı azdır ve hastanede kalış süresi genellikle daha kısadır. Ancak her anevrizma anatomik olarak bu yönteme uygun değildir.
Kompleks Anevrizmalar ve Gelişmiş Endovasküler Yöntemler
Bazı anevrizmalar böbrek damarlarını veya bağırsak damarlarını içine alır. Bu durumda standart stent-greft yeterli olmaz. İşte bu noktada gelişmiş teknikler devreye girer.
FEVAR Nedir?
FEVAR, fenestrated endovascular aortic repair anlamına gelir. Bu yöntemde stent-greft üzerinde böbrek ve diğer önemli damarlar için özel pencereler bulunur. Bu pencereler sayesinde ana stent yerleştirilirken böbrek damarlarının kan akışı korunur. Bu yöntem özellikle böbrek damarlarına çok yakın veya onları içeren anevrizmalarda kullanılır. Hasta için daha az travmatik bir seçenek sunar ancak ileri planlama ve deneyim gerektirir.
BEVAR Nedir?
BEVAR, branched endovascular aortic repair anlamına gelir. Bu teknikte stent-greft üzerinde dallanmış uzantılar bulunur. Bu dallar böbrek, bağırsak veya diğer önemli damarlarla bağlantı sağlar. Özellikle göğüs ve karın aortasının birlikte tutulduğu geniş ve kompleks anevrizmalarda tercih edilir. Teknik olarak oldukça karmaşıktır ve ileri merkezlerde uygulanır.
Physician Modified Stent-Greft (kişiye özgü)
Bazı acil durumlarda veya hazır fenestrasyonlu cihaz bulunmadığında cerrah veya girişimsel uzman standart bir stent-grefti işlem öncesinde hastaya özel olarak modifiye edebilir. Buna physician modified endograft denir. Cihaz üzerinde damar çıkışlarına uygun pencereler oluşturulur. Bu yöntem özellikle acil ve karmaşık vakalarda hayat kurtarıcı olabilir. Ancak yüksek deneyim ve dikkat gerektirir.
Hibrit Yöntem (yarı açık yarı kapalı)
Hibrit yöntem cerrahi ve endovasküler tekniklerin birlikte kullanılmasıdır. Örneğin, önce cerrahi olarak böbrek veya beyin damarlarına yeni bir bypass yapılır, ardından stent-greft yerleştirilir. Bu yöntem özellikle aort arkı veya çok dallı kompleks anevrizmalarda kullanılır. Böylece açık cerrahinin kontrol gücü ile kapalı yöntemin konforu birleştirilir.
Hangi Yöntem Kime Uygun?
Karar, anevrizmanın yeri, çapı, damar yapısı, hastanın yaşı ve genel sağlık durumuna göre verilir. Genç ve uzun yaşam beklentisi olan hastalarda açık cerrahi tercih edilebilir. İleri yaşta veya ek hastalıkları olan hastalarda endovasküler yöntemler avantaj sağlar. Kompleks anevrizmalarda FEVAR, BEVAR, physician modified veya hibrit teknikler uygun olabilir.
Ameliyat Sonrası Süreç
Açık cerrahi sonrası iyileşme süresi daha uzundur. Endovasküler işlemlerde hastanede kalış genellikle daha kısadır. Ancak özellikle FEVAR ve BEVAR sonrası düzenli görüntüleme takibi şarttır. Stent etrafında kaçak gelişip gelişmediği kontrol edilir.
Riskler
Aort anevrizması tedavileri büyük ve ciddi işlemlerdir. Kanama, böbrek fonksiyon bozukluğu, felç, enfeksiyon ve nadiren ölüm görülebilir. Ancak tedavi edilmemiş büyük bir anevrizmanın yırtılma riski çok daha yüksektir.
Sonuç
Aort anevrizması tedavisinde günümüzde çok sayıda seçenek vardır. Açık cerrahi uzun dönem dayanıklı bir çözümdür. Standart endovasküler yöntemler daha az travmatiktir. Kompleks vakalarda FEVAR, BEVAR, physician modified ve hibrit teknikler sayesinde daha önce ameliyatı zor kabul edilen hastalar da güvenle tedavi edilebilmektedir. En doğru yöntem, hastanın anatomisine ve genel durumuna göre deneyimli bir ekip tarafından belirlenmelidir.