Aort, kalpten çıkan ve vücudun tüm organlarına oksijen açısından zengin kanı taşıyan en büyük atardamardır. Kalbin sol karıncığından çıkan bu büyük damar, göğüs boşluğundan geçerek karın bölgesine kadar uzanır ve burada birçok dala ayrılarak organlara kan dağıtır.
Aortun kalpten çıktıktan hemen sonraki ilk bölümüne asendan aort (yükselen aort) adı verilir. Bu bölüm kalbin hemen üstünde yer alır ve oldukça önemli bir anatomik bölgedir. Çünkü burada hem kalpten çıkan kanın ilk geçtiği damar bulunur hem de kalbi besleyen koroner damarların başlangıcı yer alır.
Asendan aortta meydana gelen bazı yapısal bozukluklar ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bunlardan biri de asendan aort anevrizmasıdır.
Asendan Aort Anevrizması Nedir?
Asendan aort anevrizması, aortun yükselen bölümünün normalden daha fazla genişlemesi durumudur. Normalde asendan aortun çapı yaklaşık 3–3,5 santimetre civarındadır. Damar çapının bu değerin belirgin şekilde üzerine çıkması anevrizma olarak tanımlanır.
Anevrizma oluştuğunda damar duvarı zayıflar ve balonlaşma şeklinde genişler. Bu genişleme zaman içinde ilerleyebilir ve damar duvarı giderek incelir. Anevrizmanın en büyük tehlikesi, damar duvarının yırtılması (rüptür) veya aort diseksiyonu gelişmesidir.
Aort diseksiyonu, damar duvarının katmanlarının birbirinden ayrılmasıyla oluşan ve hayatı tehdit eden çok ciddi bir durumdur.
Asendan Aort Anevrizması Neden Oluşur?
Asendan aort anevrizmasının gelişmesinde birçok faktör rol oynar. Bunlar genellikle damar duvarının yapısını bozan veya zayıflatan durumlarla ilişkilidir.
Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon)
Uzun süre kontrolsüz seyreden yüksek tansiyon, damar duvarına sürekli yüksek basınç uygulanmasına neden olur. Bu durum zamanla damar duvarının zayıflamasına ve genişlemesine yol açabilir.
Genetik Bağ Dokusu Hastalıkları
Bazı genetik hastalıklar damar duvarının yapısını doğrudan etkiler. Bu hastalıklarda anevrizma gelişme riski oldukça yüksektir.
Bu hastalıklardan bazıları şunlardır:
- Marfan sendromu
- Loeys-Dietz sendromu
- Ehlers-Danlos sendromu
Bu hastalıklarda aort duvarı normalden daha zayıf olabilir.
Biküspit Aort Kapak
Normalde aort kapağı üç yaprakçıktan oluşur. Ancak bazı kişilerde doğuştan iki yaprakçıklı (biküspit) aort kapağı bulunur. Bu durum aort duvarında yapısal değişikliklere yol açarak asendan aort anevrizmasına zemin hazırlayabilir.
Ateroskleroz
Damar sertliği olarak bilinen ateroskleroz, damar duvarında yağ ve kolesterol birikimi ile karakterizedir. Bu durum damar duvarının elastikiyetini azaltabilir.
Yaşlanma
Yaş ilerledikçe damar duvarındaki elastik lifler zayıflar ve damar daha kolay genişleyebilir.
Enfeksiyon ve Travma
Nadir durumlarda enfeksiyonlar veya göğüs travmaları da aort duvarına zarar vererek anevrizma gelişimine neden olabilir.
Belirtileri Nelerdir?
Asendan aort anevrizması çoğu zaman hiç belirti vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle birçok hasta anevrizmasını tesadüfen öğrenir.
Örneğin başka bir nedenle yapılan ekokardiyografi, tomografi veya MR incelemesi sırasında anevrizma saptanabilir.
Ancak bazı hastalarda şu belirtiler görülebilir:
- Göğüs ağrısı
- Sırt veya kürek kemikleri arasında ağrı
- Nefes darlığı
- Ses kısıklığı
- Yutma güçlüğü
Büyük anevrizmalar çevredeki yapılara baskı yaparak bu tür şikayetlere yol açabilir.
En Tehlikeli Komplikasyonlar
Asendan aort anevrizmasının en ciddi komplikasyonları şunlardır:
Aort Diseksiyonu
Aort duvarının iç tabakasının yırtılmasıyla oluşur. Kan damar duvarının katmanları arasına girerek ilerler. Bu durum ani göğüs ağrısı ile kendini gösterebilir ve acil müdahale gerektirir.
Anevrizma Rüptürü
Anevrizmanın tamamen yırtılması durumudur. Bu durumda göğüs boşluğu içine ciddi kanama olur ve hayati risk son derece yüksektir.
Tanı Nasıl Konur?
Asendan aort anevrizması genellikle görüntüleme yöntemleri ile tanınır.
Ekokardiyografi
Kalp ultrasonu olarak bilinen ekokardiyografi, aort kökü ve asendan aortun değerlendirilmesinde sık kullanılan bir yöntemdir.
Bilgisayarlı Tomografi (BT)
Anevrizmanın boyutunu ve anatomik özelliklerini ayrıntılı şekilde gösterir. Cerrahi planlama açısından oldukça değerlidir.
Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)
Aort yapısını değerlendirmek için kullanılan diğer önemli görüntüleme yöntemidir.
Tedavi Yaklaşımı
Asendan aort anevrizmasının tedavisi, anevrizmanın büyüklüğüne, büyüme hızına ve hastanın genel sağlık durumuna bağlıdır.
Medikal Takip
Küçük anevrizmalar genellikle düzenli takip edilir.
Bu süreçte:
- Tansiyon kontrolü sağlanır
- Düzenli görüntüleme yapılır
- Fiziksel aktivite önerileri verilir
Cerrahi Tedavi
Anevrizma belirli bir büyüklüğe ulaştığında cerrahi tedavi önerilir.
Genellikle cerrahi için kabul edilen sınır yaklaşık 5.5 cm civarındadır. Ancak bazı genetik hastalıklarda bu sınır daha düşük olabilir.
Cerrahi tedavide genişleyen aort segmenti çıkarılır ve yerine sentetik damar grefti yerleştirilir.
Uygulanan Cerrahi Yöntemler
Asendan aort anevrizması için farklı cerrahi teknikler uygulanabilir.
Asendan Aort Replasmanı
Genişleyen aort bölümü çıkarılır ve yerine yapay damar yerleştirilir.
Bentall Operasyonu
Aort kökü, aort kapağı ve asendan aortun birlikte değiştirildiği bir ameliyattır.
Valve-Sparing Aort Kökü Cerrahisi
Bu yöntemde aort kapağı korunur ve yalnızca aort kökü değiştirilir.
Bu teknik özellikle genç hastalarda tercih edilebilir.
Erken Tanının Önemi
Asendan aort anevrizması çoğu zaman belirti vermeden ilerlediği için erken tanı son derece önemlidir.
Özellikle şu kişiler düzenli kontrol yaptırmalıdır:
- Marfan sendromu olan kişiler
- Biküspit aort kapağı olan hastalar
- Ailesinde aort anevrizması öyküsü bulunanlar
- Kontrolsüz hipertansiyonu olan kişiler
Düzenli takip sayesinde anevrizma güvenli boyuttayken cerrahi planlanabilir ve hayati risk önemli ölçüde azaltılabilir.